PRAGnienie czytaniA 2026: „Praga-Południe. Tu kwitnie literatura”

W jaki sposób przyroda inspiruje pisarzy i pisarki? Czy literatura może oddać głos tym, którzy nie mówią ludzkim językiem: zwierzętom, drzewom, rzekom? Co (i jak) czytać, żeby wzbogacić nasz kontakt z naturą? Jak wytężyć ucho na język otaczającej nas flory i fauny? O przenikaniu się świata przyrody i literatury porozmawiają Dominika Słowik, Daniel Petryczkiewicz i Urszula Zajączkowska. 

Dominika Słowik – pisarka, autorka m.in. powieści Zimowla (2019), Rybie oko (2024) oraz zbioru opowiadań Samosiejki (2021). Laureatka Paszportu „Polityki” 2019 w kategorii literatura. 

Daniel Petryczkiewicz – pisarz, aktywista, fotograf przyrody. W kwietniu 2026 ukazała się jego debiutancka książka Mała historia znikania. Opowieść o rzece. 

Urszula Zajączkowska – poetka, eseistka, botaniczka, prof. SGGW w Instytucie Nauk Leśnych. Jej eseistyczna książka Patyki, badyle wyróżniona została m. in. Nagrodą Literacką Gdynia (2020).  

W głośnej Betonozie Jan Mencwel zdiagnozował chorobę wielu polskich miast, w których rewitalizacja zbyt często oznaczała niszczenie przyrody i usuwanie zieleni z naszego otoczenia. Michał Książek w swoim Atlasie dziur i szczelin śledzi z kolei, jak natura odzyskuje dla siebie skrawki miejskiej przestrzeni: opisuje ptaki wijące gniazda w neonach, zagląda w dziurki od klucza, gdzie zadomowiły się pszczoły samotnice, pochyla się nad krzewami wyrastającymi ze szczelin w chodnikach… W rozmowie z Urszulą Zajączkowską obaj autorzy opowiedzą o przyrodzie w miejskim krajobrazie i w pisarstwie non-fiction. Jak ją obserwować, jak o nią dbać, jak z nią współbyć, czerpiąc z jej bliskości? Wspólnie pomyślimy o mieście, które wzrasta wraz z przyrodą, a nie jej kosztem. 

Michał Książek – reportażysta, poeta, ornitolog, inżynier leśnik. Autor m.in. reportaży: Jakuck. Słownik miejsca (2013) oraz Droga 816 (2015). Za Atlas dziur i szczelin (2023) uhonorowany Nagrodą Literacką m.st. Warszawy.

Jan Mencwel – publicysta, działacz społeczny, autor książek reportażowych Betonoza. Jak się niszczy polskie miasta (2020) oraz Hydrozagadka. Kto zabiera polską wodę i jak ją odzyskać (2023).  

Urszula Zajączkowska – poetka, eseistka, botaniczka, prof. SGGW w Instytucie Nauk Leśnych. Jej eseistyczna książka Patyki, badyle wyróżniona została m. in. Nagrodą Literacką Gdynia (2020). 

Żyjemy w czasach, w których jesteśmy coraz bardziej oddzieleni od siebie, innych i przyrody. Z istoty relacyjnej przeistaczamy się w samotników przemierzających puste przestrzenie nowoczesności. Ten fakt ma poważne konsekwencje dla naszego zdrowia, naszej kondycji psychicznej oraz stanu świata. Czy możemy przeciwdziałać temu procesowi? Zdaniem Ryszarda Kulika, potrzebujemy pilnie odwołać się do starych, sprawdzonych sposobów istnienia – zakorzenionego i wspólnotowego życia opartego na relacjach i połączeniu. O tym, jak dokonać tego powrotu i dlaczego warto na nowo zapuścić korzenie, porozmawiamy z autorem Wystarczająco dobrego życia podczas tegorocznej edycji festiwalu.

Ryszard Kulik – doktor psychologii, jeden z pionierów ekopsychologii w Polsce, pisarz, publicysta i popularyzator nauki. Autor wielu książek dotyczących relacji człowieka z naturą, m.in.: Odkrywanie natury. Praktyka głębokiej ekologii (2007), Stąpając mocno po Ziemi. Ekozofia zwykłego życia (2013), Wystarczająco dobre życie. Przekraczając oddzielenie od siebie, innych i przyrody (2024).  

Ewa Andrzejewska – pracowniczka Biblioteki w Terminalu Kultury Gocław, absolwentka kulturoznawstwa na UKSW. 

Nie ma chyba drugiego polskiego poety, którego twórczość odzwierciedlałaby aż tak głęboki i intensywny związek z przyrodą. Sensualna, organiczna, rozpięta gdzieś między rzeczywistością a baśnią – poezja Bolesława Leśmiana oferuje pełnozmysłowe doświadczenie: pachnie, drży, szeleści, lśni, paruje… Sam Leśmian o swoich twórczych intencjach tak pisał w liście do Zenona Przesmyckiego:

Zapragnąłem wejść w świat – w naturę – w kwiaty – w jeziora – w słońce – w gwiazdy, wejść tak nieodparcie, abym miał prawo wymawiać słowa powyższe bez żadnych uzasadnień ideowych, bez ideowego motta, trwającego domyślnie poza tymi słowami. (…) Zapragnąłem, aby we mnie znów wszystko śpiewało, kwitło i wypełniło się wonią.

Podczas festiwalu poezja Leśmiana wybrzmi w aktorskiej interpretacji Beaty Jewiarz z muzyką na żywo w wykonaniu Julianny Sidler-Smugi.

Beata Jewiarz – aktorka, dziennikarka, popularyzatorka twórczości Bolesława Leśmiana, twórczyni spektakli m.in. Natura ludzka, Sen, Leśmian / Relaks i działań performatywnych z poezją. W Polskim Radiu RDC prowadzi autorskie audycje W Rytmie Kultury i Kobiety Rakiety. W 2025 roku odznaczona odznaką honorową „Zasłużony dla Kultury Polskiej” przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Julianna Sidler-Smuga – perkusistka, marimbistka, performerka, improwizatorka, producentka muzyczna. Zdobywczyni nagród na ogólnopolskich i międzynarodowych konkursach perkusyjnych (m.in. im. Norberta Łęczyka, TROMP, Universal Marimba Competition). Poza działalnością wykonawczą zajmuje się również tworzeniem muzyki m.in. do spektakli teatralnych i choreograficznych. Doktor sztuki (2017).

Dajcie się zabrać w niezwykłą podróż pełną przygód, natury i wyobraźni! Wśród szumu traw i śpiewu ptaków odkryjemy fascynujący świat owadów i tajemnice pogody, a wszystko to ukryte w pięknych opowieściach autorstwa Marcina Kozioła. 

Marcin Kozioł – autor książek dla dzieci, który z pasją tworzy historie o zwierzętach i przyrodzie. W swoich opowieściach łączy wiedzę o świecie natury z barwną wyobraźnią, inspirując najmłodszych do odkrywania otaczającego ich świata. 

Nie tylko zwierzęta domowe kochają zabawę! Dziki, jelonki, lisy, wilki, borsuki i inne leśne stworzenia też mają swoje ulubione harce i rozrywki. Dawid Popończyk zna je bardzo dobrze, bo od wielu lat przygląda się życiu mieszkańców lasu, a swoimi obserwacjami dzieli się na YouTube, na kanale “Leśny Kawaler”. Ostatnio zadebiutował też jako pisarz. W książce W co się bawią dziki i inne zwierzęta odsłania przed dziećmi fascynujące zwyczaje dzikich zwierząt. Gwarantujemy: po spotkaniu zapragniecie od razu wybrać się do lasu! 

Dawid Popończyk – popularyzator wiedzy o przyrodzie, youtuber (@LeśnyKawaler), absolwent dziennikarstwa na Uniwersytecie Jana Długosza w Częstochowie. Książka W co się bawią dziki i inne zwierzęta jest jego debiutem literackim.  

Podczas warsztatów odwiedzimy rodzinę bobrów, o której losach opowiada Wodyseja. Przyjrzymy się ich gospodarstwu, zajrzymy do żeremia i sprawdzimy, kto z nas się do niego zmieści. Bohaterem spotkania będzie również rzeka – bo przecież wszyscy pochodzimy znad rzeki. Kto wie, może dołączą do nas gocławskie bobry? W końcu będziemy u nich w gościnie! 

Adam Robiński – pisarz związany m.in. z miesięcznikiem „Pismo” i „Tygodnikiem Powszechnym”. Autor nagradzanych książek krajoznawczych i podróżniczych: Hajstry. Krajobraz bocznych dróg (2017), Kiczery. Podróż przez Bieszczady (2019), Pałace na wodzie. Tropem polskich bobrów (2022), Puszcza domowa. Co kryje Kampinos (2024), a także opowieści dla dzieci Wodyseja (2025). 

Gotowi złapać trochę górskiego powietrza? Beskid bez kitu to, jak pisze sama autorka, „literacko-plastyczna opowieść dla dzieci (i ich rodziców) o Beskidzie Niskim, o Łemkowszczyźnie obecnej i tej sprzed pół wieku, o jej tajemnicach, kulturze, magii i przyrodzie. O tym, że życie ludzkie może być piękne i zgodne z naturą, wystarczy tylko chcieć się w nią wsłuchać.”  

Na warsztatach powstaną prace zainspirowane niezwykłym bogactwem tego regionu.  

Maria Strzelecka – artystka i pisarka. Absolwentka warszawskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie w roku 2019 obroniła pracę doktorską, a obecnie prowadzi Pracownię Animacji na Wydziale Sztuki Mediów. Poza Beskidem bez kitu opublikowała m.in. książkę Simona, bogato ilustrowaną opowieść o wybitnej biolożce – Simonie Kossak oraz Nikifor – bogato ilustrowaną opowieść o Epifaniuszu Drowniaku.  

Spotkanie z okazji premiery książki W co się bawią dziki i inne zwierzęta Dawida Popończyka z ilustracjami Oli Krzanowskiej (Wydawnictwo Tatarak, maj 2026).   

Podczas warsztatów porozmawiamy o tropach zwierząt i odkryjemy, jak wiele informacji kryją te niepozorne ślady mieszkańców lasu. Następnie spróbujemy stworzyć własne fantastyczne stworzenia – takie, które mogłyby zostawiać zupełnie niezwykłe tropy. W ruch pójdą gałązki, sznurki, tasiemki, liście i inne skarby, które na pierwszy rzut oka wydają się niepotrzebne. Co z tego powstanie? Przyjdźcie i przekonajcie się sami! 

Ola Krzanowska – absolwentka krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych, znakomita ilustratorka literatury dziecięcej. Stworzyła ilustracje między innymi do książek: Zapiski szczęściarza, O pszczole, która myślała, że to źle być pszczołą, O królewnie żabce i tajemniczym pierścieniu, Muchomora leśna czarodziejka.

Loesje

Na warsztatach rozgrzejemy się pisarsko i ekspresem wyjdziemy poza schematy. Pobawimy się skojarzeniami i sprawdzimy, co da się zrobić z trzema słowami. Weźmiemy pod lupę konstrukcję dobrego zdania i poszukamy, jak zrobić coś innego i lepiej. Przetestujemy przy tym rady pisarskie surrealistów, Ernesta Hemingwaya i Stephena Kinga. 

Alter Eko

Podczas warsztatów przeniesiecie barwy, struktury i kształty roślin na tkaninę. Przygotujecie własną kompozycję na bawełnianym worku, a następnie przy pomocy gumowych młotków odbijecie roślinne pigmenty. Z warsztatów wyjdziecie z unikatową torbą – idealną, by zapakować do niej książkę, przekąski i ruszać w plener. 

 Hopsasanki

Miniogród na biurko, półkę, a może parapet? Na warsztatach wykonacie krok po kroku kompozycje roślinne zamknięte w szkle. Ułożycie warstwy, posadzicie rośliny i wykończycie całość dodatkami, tworząc zieloną dekorację, która wniesie świeżość do każdego wnętrza.  

Florealli

Pierścionek, naszyjnik, a może broszka?  Na warsztatach tworzenia biżuterii z zatopionymi kwiatami stworzycie własne, niepowtarzalne ozdoby z suszonych roślin. 

Na warsztatach własnoręcznie stworzycie piękne, roślinne zakładki książkowe, które przypomną Wam o wiośnie nawet podczas czytania w długie zimowe wieczory

Zielona Pokrzywa

Na warsztatach z Zieloną Pokrzywą zajrzycie do zielników, w których przez wieki zbierano i porządkowano ludzką wiedzę na temat roślin. Z dawnych herbariów zaczerpniecie inspirację do stworzenia własnych zielników, a także receptury i wskazówki, dzięki którym skomponujecie ziołowe herbatki. Przygotowane mieszanki będziecie mogli zabrać ze sobą, by cieszyć się ich smakiem w domu wraz z bliskimi. 

Alter Eko

Małe i duże, gładkie i chropowate, kolorowe i jednobarwne – świat nasion, nawet oglądany z perspektywy laika, jest arcyciekawy i różnorodny. Podczas warsztatów poznacie go jeszcze lepiej! Przyjrzycie się bliżej częściom roślin, w których ukryte są nasiona, i będziecie mieć okazję założyć własne wiosenne uprawy. Wykonacie doniczki, w których posiejecie wybrane rośliny, a także nauczycie się podstaw ich pielęgnacji. 

Wiesz, czym jest dzięcielina, która pała rumieńcem w Inwokacji Pana Tadeusza? Pamiętasz, w jakiej słynnej powieści pojawia się rozdarta sosna? Przypomnisz sobie nazwisko poety, który oznajmiał z radością: „Zielono mam w głowie i fiołki w niej kwitną”? Sprawdź się w naszym quizie literacko-przyrodniczym przygotowanym przez zespół Biblioteki i Wolontariuszy! 

Książki z drugiej ręki w cenie 5 zł za sztukę.

Adriana Zawadzka

Praktyka jogi inspirowana żywiołem ziemi. Czas, by zakorzenić się w ciele, złapać oddech i pozwolić sobie na uważne zanurzenie w chwili. Będziemy poruszać się łagodnie, w rytmie oddechu, wzmacniając poczucie stabilności i wewnętrznego oparcia. Skupimy się na zmysłach – dźwiękach, zapachach, kontakcie z podłożem, aby poczuć, jak z uważności może kiełkować spokój. 

Praktyka jest otwarta dla wszystkich – także dla osób początkujących. Wystarczy gotowość, by na chwilę się zatrzymać i pozwolić sobie po prostu być. Prosimy: weźcie własne maty do ćwiczeń! 

Kto chowa się pod kamieniem? A kto w szczelinie kory drzewa? Kto odwiedza kwiaty, a kto przeskakuje pomiędzy źdźbłami traw? Podczas spaceru z ekologiem dr. Igorem Siedleckim wspólnie odkryjemy mikroświat Parku nad Balatonem. Na zajęciach podpatrzymy, jakie owady można spotkać w parku, w jakich mikrośrodowiskach występują, i spróbujemy zrozumieć, dlaczego żyją właśnie tu i wyglądają właśnie tak, a nie inaczej. A może jakiegoś niezwykłego stwora uda nam się wyłowić z jeziora? 

Igor Siedlecki – doktor nauk biologicznych, pracownik naukowy Wydziału Biologii UW, edukator przyrodniczy kolektywu Akademia Dzikiej Ochoty. Specjalizuje się w tematach z zakresu entomologii i mykologii.

Czym jest biodróż? To więcej niż tylko spacer. Oddajmy głos Michałowi Książkowi:  

Wszędzie obok Homo sapiens żyją jacyś mali Inni, którzy zasługują na uwagę, czyli na świadome sąsiedztwo. Czasem, żeby ich dostrzec, potrzebujemy lupy powiększającej, czasem lupy pomniejszającej. Innym znów razem zwyczajnej wrażliwości i uważności. Kiedy się to już uda, spędzamy godzinę w jednym miejscu, przeżywając różne rodzaje zdziwień i zachwytów (np. zachwyt lipowy albo glebowy).  

Biodróż nie może odbyć się bez imagineskopu (lupki), którego działaniu poddamy się zbiorowo, jak i lunety, o którą zadba przewodnik. Tam, gdzie pozornie „nic nie ma”, spotkać możemy skoczogonka, wazonkowca, kolorowe roztocze. Poszukamy dziupli sikor, szpar wróbli i szczelin pełzaczy. Sprawdzimy co u wiji i stonogów (ten stonóg). Wron nie trzeba specjalnie długo szukać: architektura ich gniazd widoczna jest z daleka i zawsze zaskakuje jakimś nowatorskim rozwiązaniem: a to widelec, a to drut od parasola.  

Biodróż nie jest jednak tylko obserwacją, raczej spotkaniem. Świadomym sąsiedztwem. Jest renegocjacją piękna. Dlatego staje w obronie tego, co dotychczas uważano za brzydkie. Jest świadomym praktykowaniem zdziwienia i zachwytu, co prowadzi do szukania nowego języka opowieści o świecie (…) 

Naszą biodróż rozpoczniemy w Parku nad Balatonem, a dokąd pójdziemy? Tam, gdzie nas oczy poniosą, ale…nie za daleko. Fascynującą przyrodę mamy tuż obok.  

Michał Książek – reportażysta, poeta, ornitolog, inżynier leśnik. Autor m. in. reportaży Jakuck. Słownik miejsca (2013) oraz Droga 816 (2015). Za Atlas dziur i szczelin (2023) uhonorowany Nagrodą Literacką m.st. Warszawy.